در حالی که موج اعدام معترضان در ایران با سرعت ادامه دارد، نگرانیها درباره سرنوشت دهها زندانی سیاسی و معترض بازداشتشده بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است. تنها چند روز پس از اعدام دو تن از متهمان پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان، منابع حقوق بشری از احتمال اجرای قریبالوقوع حکم اعدام چهار متهم دیگر این پرونده خبر میدهند؛ همزمان ۱۶ معترض بازداشتشده در پرونده «میدان شهدا» نیز با اتهام «محاربه» و خطر صدور حکم اعدام روبهرو هستند.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که اعتصاب گسترده زندانیان محکوم به اعدام در زندان قزلحصار وارد سومین هفته شده و خانوادههای زندانیان نیز با برگزاری تجمعهایی در مقابل زندان لاکان رشت، خواستار توقف ماشین اعدام جمهوری اسلامی شدهاند.
چهار زندانی دیگر در آستانه اعدام
رسانههای حکومتی روز سهشنبه ششم مرداد از اجرای حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسینآبادی خبر دادند؛ دو معترضی که در ارتباط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به اعدام محکوم شده بودند.
با اجرای این احکام، شمار اعدامشدگان این پرونده به چهار نفر رسید. پیش از این نیز عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی اعدام شده بودند.
اکنون منابع حقوق بشری هشدار میدهند که چهار زندانی دیگر این پرونده؛ قائم حسینی، امیرحسین ملکی، شروین باقریان و علی دشتی نیز در آستانه اجرای حکم قرار دارند. ابراهیم اللهبخشی، فعال حقوق بشر، اعلام کرده است که از خانوادههای این چهار زندانی برای آخرین ملاقات دعوت شده؛ موضوعی که معمولاً نشانه نزدیک بودن اجرای حکم اعدام است.
پرونده «میدان علیخانی» یکی از بزرگترین پروندههای قضایی پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ به شمار میرود. پس از کشته شدن چهار نیروی بسیج و یگان ویژه در منطقه علیخانی اصفهان، دستکم ۵۹ نفر بازداشت شدند و در نهایت برای ۱۲ نفر حکم اعدام صادر شد.
پرونده «میدان شهدا»؛ ۱۶ معترض دیگر در معرض خطر
همزمان خبرگزاری هرانا از شناسایی هویت ۱۶ متهم پرونده موسوم به «میدان شهدا» خبر داده است؛ افرادی که در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ بازداشت شدهاند و اکنون بدون تعیین تکلیف در زندانهای دستگرد و دولتآباد اصفهان نگهداری میشوند.
بر اساس این گزارش، این افراد با اتهاماتی همچون «محاربه» و دیگر اتهامات امنیتی روبهرو هستند؛ اتهاماتی که در صورت صدور حکم نهایی میتواند به مجازات اعدام منجر شود.
انتقادهای گسترده از روند دادرسی
فعالان حقوق بشر و کارشناسان حقوقی روند رسیدگی به پرونده میدان علیخانی را فاقد معیارهای دادرسی عادلانه میدانند.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، این ۱۲ متهم که هنگام بازداشت در اواخر نوجوانی یا اوایل دهه بیست زندگی خود بودند، در یک دادگاه گروهی و غیرعلنی محاکمه شدند. همچنین جزئیاتی درباره نحوه دسترسی آنان به وکیل، روند بازجویی و چگونگی اخذ اعترافات به طور مستقل منتشر نشده است.
منتقدان میگویند بخش مهمی از احکام صادرشده بر پایه اعترافات تلویزیونی و بدون تفکیک دقیق مسئولیت فردی متهمان صادر شده است؛ موضوعی که با اصول دادرسی عادلانه مغایرت دارد.
واکنش سازمان ملل
پیش از اجرای احکام اخیر، مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، اعلام کرده بود گروهی از کارشناسان سازمان ملل از جمهوری اسلامی خواستهاند احکام اعدام متهمان باقیمانده این پرونده را فوراً لغو کند.
پیشتر نیز کمیته حقیقتیاب سازمان ملل درباره ایران نسبت به اجرای احکام اعدام معترضان هشدار داده و از قوه قضاییه خواسته بود این احکام را متوقف کند.
اعتراضهای مردمی در اصفهان
اعدام دو معترض در اصفهان با واکنش شهروندان نیز همراه شد.
بر اساس تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی، بامداد روز اجرای احکام، گروهی از شهروندان در اطراف محل اعدام تجمع کردند و با وجود حضور گسترده نیروهای امنیتی شعارهای اعتراضی سر دادند. همچنین گزارشهایی از درگیری میان نیروهای یگان ویژه و معترضان و اختلال در اینترنت اصفهان منتشر شد؛ هرچند این گزارشها به صورت مستقل قابل راستیآزمایی نیست.
اعتصاب گسترده در زندان قزلحصار
همزمان با افزایش اعدامها، اعتصاب زندانیان محکوم به اعدام در واحد دو زندان قزلحصار کرج همچنان ادامه دارد.
این اعتصاب که از ۲۲ تیرماه آغاز شده، با خودداری زندانیان از دریافت جیره غذایی و تحصن در بندها همراه بوده است. گزارشها حاکی است حدود ۱۵۰۰ زندانی در این اعتراض شرکت دارند و خواستار توقف اجرای احکام اعدام، بهویژه در پروندههای مرتبط با مواد مخدر، و تسریع در تصویب قانون لغو مجازات اعدام شدهاند.
به گفته منابع حقوق بشری، این اعتصاب اکنون به یکی از بزرگترین اعتراضهای سازمانیافته زندانیان در سالهای اخیر تبدیل شده است.
تجمع خانوادهها مقابل زندان لاکان
در رشت نیز خانوادهها و نزدیکان شماری از زندانیان محکوم به اعدام با تجمع مقابل زندان لاکان، خواستار توقف اجرای احکام شدند.
شرکتکنندگان در این تجمع هشدار دادند که نباید زندانیان لاکان به سرنوشت اعدامشدگان پرونده میدان علیخانی دچار شوند و از مردم خواستند برای جلوگیری از ادامه اعدامها سکوت نکنند.
روندی نگرانکننده
همزمانی اجرای احکام اعدام، احتمال صدور احکام جدید برای معترضان، ادامه اعتصاب گسترده زندانیان و افزایش اعتراض خانوادهها، تصویری از تشدید سیاست استفاده از مجازات اعدام در برخورد با پروندههای سیاسی و امنیتی در ایران ارائه میدهد.
در حالی که نهادهای بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری خواستار توقف فوری این روند شدهاند، نگرانیها درباره سرنوشت دهها معترض بازداشتشده همچنان ادامه دارد؛ موضوعی که بار دیگر پرونده حقوق بشر جمهوری اسلامی را در کانون توجه جامعه جهانی قرار داده است.