چکیده
چه اتفاقی افتاده؟ بر اساس گزارش سازمان حقوق بشری هنگاو، در ماه ژوئن ۲۰۲۶ دستکم ۱۰۹ زندانی در ایران و کوردستان اعدام شدهاند که کوردها و بلوچها با وجود جمعیت کم، مجموعاً یکسوم این اعدامها را تشکیل میدهند و بیش از ۹۳ درصد موارد بدون اطلاعرسانی رسمی اجرا شدهاند.
چرا مهم است؟ این آمار نشاندهندهٔ تداوم و تشدید روند صعودی اعدام در ایران پس از سال رکوردشکن ۲۰۲۵ (۱٬۸۵۸ اعدام) است و الگوی تبعیض ملی نظاممند علیه ملتهای غیرفارس، بهویژه کردها و بلوچها، را در کنار سرکوب ادامهدار زندانیان سیاسی از جمله فعالان کورد پس از اعتراضات اخیر برجسته میسازد.
چشمانداز چیست؟ با ادامهٔ رویهٔ پنهانکاری قضایی و نبود نظارت مستقل، انتظار میرود روند اعدام بهویژه علیه ملت های ساکن جغرافیای ایران بە خصوص زندانیان سیاسی کورد و بلوچ در ماههای آینده همچنان رو به افزایش باشد، مگر آنکه فشار بینالمللی و نهادهای حقوق بشری منجر به پاسخگویی و شفافیت بیشتر شود.
بر اساس آمار ثبتشده در مرکز آمار و اسناد سازمان حقوق بشری هنگاو، در ماه ژوئن ۲۰۲۶ دستکم ۱۰۹ زندانی در زندانهای مختلف جمهوری اسلامی در ایران و کوردستان اعدام شدهاند کە هویت کامل این ۱۰۹ زندانی برای هنگاو محرز و تأیید شده است.
این رقم نسبت به مدت مشابه در سال گذشته (ژوئن ۲۰۲۵)، که دستکم ۹۹ زندانی اعدام شده بودند، بیش از ۱۰ مورد و حدود ۱۰ درصد افزایش نشان میدهد؛ روندی که در چارچوب سیاست کلی حکومت برای گسترش استفاده از مجازات اعدام بهعنوان ابزار سرکوب و ارعاب اجتماعی قابل ارزیابی است. کافی است یادآوری شود که بر پایهٔ گزارش سالانهٔ هنگاو، تنها در سال ۲۰۲۵ دستکم ۱٬۸۵۸ زندانی در ایران و کوردستان اعدام شدند؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۴ (۹۰۹ اعدام) بیش از ۱۰۰ درصد رشد داشته و بالاترین آمار اعدام در ایران طی بیش از یک دهه اخیر به شمار میرود. آمار ماه ژوئن امسال نشان میدهد که این روند صعودی، حتی پس از پایان سال رکوردشکن ۲۰۲۵، همچنان ادامه دارد.
شفافیت نزدیک به صفر
از میان ۱۰۹ زندانی اعدامشده در ژوئن، تنها ۷ مورد (معادل ۶.۵ درصد از کل) توسط منابع رسمی حکومتی یا رسانههای وابسته به قوهٔ قضاییه اعلام شده است. بهعبارت دیگر، بیش از ۹۳ درصد اعدامها بدون هیچ اطلاعرسانی رسمی انجام شدهاند. افزون بر این، دستکم ۱۲ نفر بهطور کاملاً مخفیانه و بدون اطلاع خانوادههایشان و بدون برخورداری از حق دیدار پایانی با بستگان، به دار آویخته شدند. این سطح از پنهانکاری، که در سالهای اخیر به رویهٔ ثابت دستگاه قضایی جمهوری اسلامی بدل شده، عملاً هرگونه نظارت مستقل بر روند صدور و اجرای احکام اعدام را ناممکن میسازد.
زنان در میان اعدامشدگان
بر اساس این گزارش، در ماه گذشته دستکم ۳ زن در زندانهای ایران اعدام شدهاند. این رقم در کنار آمار سال ۲۰۲۵ باید دیده شود: تنها در سال گذشته، دستکم ۵۵ زن در سراسر ایران اعدام شدند -بالاترین رقم اعدام زنان در حداقل دو دههٔ گذشته- که نشان میدهد اعدام زنان دیگر یک استثنا نیست، بلکه بخشی از روند فزایندهٔ کلی اعدام در کشور است.
پروندهٔ زندانیان سیاسی: ادامهٔ سرکوب پس از اعتراضات
در کنار پروندههای عمومی، بار دیگر شماری از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات پاییز و زمستان گذشته، از جمله دو زندانی سیاسی کورد، به اتهام «محاربه» اعدام شدند. جمهوری اسلامی همچنان با استناد به این عنوان مبهم و کشدار، معترضان و فعالان سیاسی را در کنار محکومان جرایم عمومی به پای چوبهٔ دار میفرستد.
این روند را باید در بستر آمار گستردهٔ سال ۲۰۲۵ دید: بنا بر گزارش سالانهٔ هنگاو، تنها در آن سال دستکم ۲۴ فعال سیاسی و معترض به اعدام محکوم شدند و در مجموع ۴۵۴ فعال سیاسی، مدنی و مذهبی توسط دستگاه قضایی جمهوری اسلامی محاکمه و به مجازاتهایی از جمله اعدام، حبس و شلاق محکوم شدند؛ که بیش از ۴۹ درصد از محکومان به حبس در این میان را فعالان کورد تشکیل میدادند. این آمار بهروشنی نشان میدهد که اعدام زندانیان سیاسیِ کورد در ماه ژوئن، رویدادی مجزا نیست، بلکه تداوم یک سیاست سرکوب سازمانیافته و هدفمند علیه فعالان و معترضان، بهویژه از میان ملیتهای تحت ستم، است.
تفکیک اعدامها بر اساس اتهام
از میان ۱۰۹ اعدام ثبتشده در ژوئن، بیشترین سهم مربوط به اتهام «قتل عمد» بوده است:
- قتل عمد: ۵۴ مورد (۴۹.۵٪)
- جرایم مرتبط با مواد مخدر: ۴۴ مورد
- اتهامات سیاسی و جاسوسی: ۵ مورد
- تجاوز جنسی: ۵ مورد
- سرقت مسلحانه: ۱ مورد
تفکیک اعدامها بر اساس ملیت: سهم نامتناسب کوردها و بلوچها
آمار قومیتی این گزارش یکبار دیگر نشاندهندهٔ فشار نامتناسب دستگاه اعدام جمهوری اسلامی بر ملتهای غیرفارس، بهویژه کوردها و بلوچهاست:
- زندانیان فارس: ۳۱ مورد (۲۸.۵٪)
- زندانیان کورد: ۱۸ مورد
- زندانیان بلوچ: ۱۸ مورد (کردها و بلوچها مجموعاً ۳۳٪ از کل اعدامها)
- زندانیان لر: ۱۲ مورد
- زندانیان ترک: ۱۰ مورد
- زندانیان گیلک و مازنی: ۵ مورد
- زندانیان عرب: ۵ مورد
- اتباع افغانستان: ۵ مورد
- زندانیان ترکمن: ۱ مورد
- هویت ملی نامشخص (تأییدنشده برای هنگاو): ۴ مورد
با توجه به اینکه جمعیت کورد و بلوچ رویهم رفته بخش کوچکی از جمعیت کل ایران را تشکیل میدهند، سهم یکسوم آنان از کل اعدامهای یک ماه، بار دیگر الگوی تبعیض قومیتی در نظام قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی را به نمایش میگذارد؛ الگویی که در گزارشهای سالانهٔ نهادهای حقوق بشری از جمله هنگاو، بهطور مستمر در سالهای اخیر ثبت شده است.
تفکیک اعدامها بر اساس استان محل زندان
بیشترین شمار اعدام در ماه گذشته در زندانهای استان اصفهان به ثبت رسیده است. در مجموع، اعدام در ۲۴ استان کشور اجرا شده که به ترتیب عبارتاند از:
- اصفهان: ۱۵ مورد
- سیستان و بلوچستان: ۱۰ مورد
- فارس: ۹ مورد
- همدان: ۷ مورد
- سنندج (کوردستان)، یزد، خراسان رضوی و البرز: هرکدام ۶ مورد
- خوزستان، سمنان و خراسان شمالی: هرکدام ۵ مورد
- کرمانشاه و آذربایجان شرقی: هرکدام ۴ مورد
- مازندران، لرستان و خراسان جنوبی: هرکدام ۳ مورد
- هرمزگان، گلستان، قزوین و ارومیه: هرکدام ۲ مورد
- گیلان، کهگیلویه و بویراحمد، قم و کرمان: هرکدام ۱ مورد