گزارشها از آمادگی نیروهای آمریکایی برای آغاز عملیات نظامی ظرف ۹۶ ساعت پس از دریافت دستور دونالد ترامپ، همزمان با رایزنی مقامهای عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در تهران، از تداوم وضعیت پرتنش میان تهران و واشینگتن حکایت دارد. در حالی که کشورهای منطقه برای جلوگیری از گسترش درگیریها تلاش میکنند، اختلاف بر سر تنگه هرمز، محاصره دریایی، تحریمها و برنامه هستهای جمهوری اسلامی همچنان مانع دستیابی به توافق شده است.
آمادگی عملیاتی آمریکا؛ گزینه نظامی همچنان روی میز است
شبکه سیانان روز ۲۵ اکتبر به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد که نیروهای نظامی ایالات متحده در خاورمیانه برای آغاز عملیات جدید علیه جمهوری اسلامی، ظرف ۹۶ ساعت پس از دریافت دستور رئیسجمهوری آمریکا، آمادگی دارند. بر اساس این گزارش، نیروهای مورد نیاز برای اجرای چنین عملیاتی هماکنون در منطقه مستقر هستند.
گزارش سیانان از فراهم بودن ظرفیت عملیاتی برای اقدام نظامی حکایت دارد، اما به معنای صدور دستور حمله یا قطعی شدن تصمیم واشینگتن برای ازسرگیری جنگ نیست.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، حملات احتمالی جدید میتواند دامنهای گستردهتر از حملات محدود قبلی به رادارها، سامانههای پرتاب موشک و دیگر تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی داشته باشد. همچنین برخی گمانهزنیها حاکی از آن است که دولت ترامپ ممکن است زمان اقدام نظامی احتمالی را به پس از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در سوم نوامبر موکول کند.
این تحولات نشان میدهد که با وجود ادامه رایزنیهای دیپلماتیک، گزینه نظامی همچنان در محاسبات واشینگتن قرار دارد. با این حال، زمان و دامنه هرگونه اقدام احتمالی به تصمیم نهایی کاخ سفید بستگی خواهد داشت.
ترامپ درباره پایان جنگ چه میگوید؟
دونالد ترامپ در روزهای اخیر بار دیگر درباره چگونگی پایان جنگ با جمهوری اسلامی اظهارنظر کرده است. او در ۲۳ اکتبر گفت که واشینگتن میتواند جنگ را در مدت کوتاهی پایان دهد، اما همزمان این پرسش را مطرح کرد که آیا پایان سریع درگیریها به نفع آمریکا است یا بهتر است جنگ بهتدریج فروکش کند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که اختلافهای تهران و واشینگتن بر سر شرایط پایان جنگ همچنان پابرجاست. ترامپ در مصاحبهای با مجله تایم در اول اکتبر نیز پیشنهاد تهران برای بازگشایی تنگه هرمز را کافی ندانسته بود و تأکید کرده بود که شرایطی که ممکن بود در گذشته برای آمریکا پذیرفتنی باشد، اکنون کفایت نمیکند.
در نتیجه، مسئله تنها بر سر توقف حملات نیست. وضعیت تنگه هرمز، محدودیتهای دریایی، صادرات نفت ایران، تحریمهای آمریکا و پرونده هستهای جمهوری اسلامی از جمله موضوعاتی هستند که میتوانند مسیر هرگونه توافق احتمالی را تعیین کنند.
برای جمهوری اسلامی، ادامه این وضعیت علاوه بر مخاطرات نظامی، خطر تداوم فشارهای اقتصادی و محدودیتهای تجاری را نیز به همراه دارد. در مقابل، هرگونه ازسرگیری حملات میتواند دامنه بحران را به دیگر کشورهای منطقه گسترش دهد.
سفر مقامهای پیمان مکه به تهران؛ تلاش برای مهار بحران
همزمان با افزایش نشانههای آمادگی نظامی آمریکا، مقامهای ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان روز دوشنبه ۲۶ اکتبر به تهران سفر کردند تا درباره تحولات منطقه و راههای کاهش تنش با مقامهای جمهوری اسلامی گفتوگو کنند.
در این سفر، خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه، و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، حضور داشتند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، نیز در روند گفتوگوهای تهران با این کشورها نقش داشت.
وزارت امور خارجه عربستان سعودی اعلام کرد که این سفر در چارچوب تلاشهای مستمر برای کاهش تنش، تشویق گفتوگو و حمایت از راهکارهای دیپلماتیک انجام شده است. ریاض همچنین بر ضرورت باز نگه داشتن مسیر مذاکرات برای جلوگیری از بازگشت درگیریهای نظامی تأکید کرد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، گفتوگوها موضوعاتی از جمله ایجاد سازوکارهای منطقهای برای جلوگیری از درگیری، ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا، وضعیت تنگه هرمز و حملات حوثیهای مورد حمایت تهران به عربستان سعودی را دربر گرفت.
این رایزنیها در شرایطی انجام میشود که گسترش درگیریها میتواند امنیت خلیج فارس، مسیرهای انتقال انرژی و منافع اقتصادی کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در اوت ۲۰۲۶ پیمان دفاع مشترک مکه را امضا کردند. با این حال، میزان تأثیرگذاری این سازوکار بر بحران کنونی و توانایی آن برای جلوگیری از گسترش جنگ هنوز روشن نیست. همچنین، برگزاری این دیدارها بهخودیخود به معنای دستیابی به توافق میان تهران و واشینگتن نیست.
تهدیدهای محسن رضایی؛ احتمال گسترش دامنه درگیریها
در سوی دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی همچنان بر آمادگی نظامی خود برای مقابله با حملات احتمالی آمریکا تأکید میکنند.
محسن رضایی پیشتر هشدار داده بود که در صورت آغاز دور تازه جنگ، جمهوری اسلامی ممکن است زیرساختهای اقتصادی و فناوری مرتبط با آمریکا در منطقه، از جمله کابلهای ارتباطی، مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی را هدف قرار دهد. او ارزش این زیرساختها را بیش از دو هزار میلیارد دلار برآورد کرده و مدعی شده بود که ایران در دور تازه درگیریها از ظرفیتهای نظامی متفاوتی استفاده خواهد کرد.
رضایی همچنین حمله احتمالی دوباره آمریکا را ناشی از محاسبات نادرست واشینگتن دانسته و بر آمادگی جمهوری اسلامی برای مقابله با آن تأکید کرده است.
این تهدیدها در کنار گزارش سیانان درباره آمادگی نیروهای آمریکایی، نشان میدهد که دو طرف همچنان از ابزارهای نظامی و تهدید متقابل در محاسبات خود استفاده میکنند. با این حال، اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی درباره اهداف احتمالی و تواناییهای نظامی این کشور، بهتنهایی بیانگر تصمیم قطعی برای اجرای چنین حملاتی نیست.
در صورت ازسرگیری جنگ و گسترش حملات به زیرساختهای منطقهای، پیامدهای بحران میتواند از اهداف نظامی فراتر برود و شبکههای ارتباطی، فعالیتهای اقتصادی و امنیت مسیرهای انتقال انرژی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
چشمانداز؛ آیا دیپلماسی میتواند مانع دور تازه جنگ شود؟
تحولات اخیر دو روند همزمان را برجسته میکند: از یک سو، کشورهای منطقه در تلاشاند از بازگشت درگیریهای گسترده جلوگیری کنند و مسیر مذاکره میان تهران و واشینگتن را باز نگه دارند؛ از سوی دیگر، گزارشها از آمادگی عملیاتی نیروهای آمریکایی و ادامه تهدیدهای مقامهای جمهوری اسلامی نشان میدهد که خطر تشدید نظامی همچنان وجود دارد.
سفر مقامهای عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به تهران میتواند بخشی از تلاشهای منطقهای برای مهار بحران باشد، اما موفقیت این تلاشها به میزان پیشرفت در حل اختلافهای اصلی دو طرف بستگی دارد.
تنگه هرمز، محاصره دریایی، صادرات نفت، تحریمها و برنامه هستهای جمهوری اسلامی همچنان از محورهای اصلی اختلاف هستند. تا زمانی که درباره این مسائل توافقی قابل اجرا حاصل نشود، احتمال تداوم تنش و بازگشت درگیریهای نظامی را نمیتوان منتفی دانست.
در چنین شرایطی، آمادگی نظامی آمریکا به تهران هشدار میدهد که ادامه بنبست دیپلماتیک میتواند هزینههای بیشتری به همراه داشته باشد؛ در مقابل، تهدیدهای جمهوری اسلامی نیز خطر گسترش بحران به دیگر کشورهای منطقه را افزایش میدهد. نتیجه نهایی به تصمیمهای سیاسی و نظامی دو طرف و میزان موفقیت تلاشهای دیپلماتیک در روزهای آینده بستگی خواهد داشت.
