جت‌های جنگی اسرائیل بامداد سه‌شنبه ۲۷ مرداد پایگاه نظامی ابوالظهور در استان ادلب، در نزدیکی مرز ترکیه، را بمباران کردند؛ عملیاتی که بار دیگر نشان داد جاه‌طلبی‌های نظامی رجب طیب اردوغان در سوریه، همان‌قدر که برای دمشق و تهران دردسرساز است، برای امنیت منطقه نیز خطرناک است.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به‌صراحت تأیید کرد که این حمله واکنشی به تلاش ترکیه برای ایجاد حضور نظامی در این پایگاه بوده است: «ما کاری کردیم که پیام را واضح‌تر درک کنند.» اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، نیز در پیامی به دو زبان عبری و ترکی، اردوغان را متهم کرد که کشورش را به «ماجراجویی‌های خطرناک» در سوریه می‌کشاند و هشدار داد اسرائیل اجازه نخواهد داد هیچ طرفی امنیتش را تهدید کند.
آنکارا، طبق روال همیشگی‌اش در قبال هر انتقادی، این اتهام را رد و اسرائیل را به «بی‌ثبات‌سازی منطقه» متهم کرد؛ اتهامی که با توجه به سابقه دخالت‌های نظامی خود ترکیه در سوریه، عراق، لیبی و قفقاز، طنزی تلخ به همراه دارد.
از «حلقه آتش» ایران تا نیابت جدید ترکیه
برای نزدیک به دو دهه، اسرائیل حضور نظامی جمهوری اسلامی و شبکه نیابتی‌اش، از جمله حزب‌الله لبنان، در سوریه دوران بشار اسد را تهدیدی امنیتی می‌دانست و پیاپی به مواضع سپاه پاسداران و متحدانش حمله می‌کرد. فروپاشی حکومت اسد در پی پیشروی نیروهای احمد الشرع، که با حمایت مستقیم آنکارا صورت گرفت، به گفته نتانیاهو نتیجه ضربات اسرائیل به حزب‌الله، دمشق و نیروی قدس بود.
اما آنچه اکنون اسرائیل را نگران کرده، جایگزین شدن یک نفوذ خارجی با نفوذ خارجی دیگر است: نفوذ فزاینده ترکیه اردوغان در سوریه پساسقوط اسد. حامیان دولت جدید سوریه در تل‌آویو نیز نمی‌توانند نادیده بگیرند که احمد الشرع تا همین چند سال پیش در صف جهادگرایان بود و اکنون مهم‌ترین متحد بین‌المللی‌اش، دولتی است که سابقه‌ای طولانی در حمایت از حماس و اخوان‌المسلمین دارد.
به گزارش رسانه‌های اسرائیلی، از جمله شبکه کان و جروزالم پست، یک روز پیش از حمله، هیئتی نظامی ترکیه وارد پایگاه ابوالظهور شده بود و آنکارا قصد داشت آن را برای استقرار نیرو، سامانه‌های پدافند هوایی، پهپاد و تجهیزات رادار پیشرفته احیا کند؛ برنامه‌ای که به گفته اسرائیل می‌توانست برتری هوایی این کشور در آسمان سوریه را محدود کند.
روایت متناقض دمشق
در مقابل، اسعد شیبانی، وزیر خارجه دولت الشرع، در گفت‌وگو با آکسیوس مدعی شد هیچ برنامه‌ای برای استقرار دائمی نیروهای ترکیه در ابوالظهور وجود نداشته و افسران ترکیه‌ای تنها در چارچوب «آموزش و همکاری نظامی» از این پایگاه بازدید کرده بودند. این توضیح دمشق، که همزمان می‌کوشد وابستگی فزاینده‌اش به آنکارا را انکار کند و روابط با اسرائیل را نیز به‌کلی قطع نکند، بازتاب‌دهنده موقعیت شکننده حکومتی است که برای بقا به هر دو طرف نیاز دارد اما به هیچ‌کدام اعتماد کامل ندارد.
آنکارا؛ «تهدید بزرگ‌تر» بعد از جمهوری اسلامی؟
مقام‌های امنیتی اسرائیل، از جمله یعکوو نگل، مشاور پیشین امنیت ملی این کشور، و بخش قابل‌توجهی از افکار عمومی اسرائیل در نظرسنجی‌های اخیر، ترکیه را پس از جمهوری اسلامی ایران بزرگ‌ترین تهدید امنیتی برای اسرائیل می‌دانند. تحلیلگران اسرائیلی به «پیمان سه‌جانبه» اخیر ترکیه با پاکستان و عربستان سعودی و نیز تقویت مستمر بنیه نظامی ترکیه به‌عنوان نشانه‌های یک رقابت راهبردی درازمدت اشاره می‌کنند.
در سوی دیگر، هاکان فیدان، وزیر خارجه و رئیس پیشین اطلاعات ترکیه، مدعی است اسرائیل «بدون دشمن نمی‌تواند زیست کند» و اکنون پس از فروکش‌کردن جنگ با جمهوری اسلامی، به‌دنبال دشمن‌تراشی تازه از ترکیه است؛ ادعایی که در برابر سابقه روشن آنکارا در میزبانی از رهبران حماس، مواضع تند ضداسرائیلی اردوغان طی جنگ غزه، و حمایت ترکیه از شکایت آفریقای جنوبی علیه اسرائیل، چندان قانع‌کننده به نظر نمی‌رسد.
نقش دوپهلوی ترامپ
دونالد ترامپ، که ادعا کرده در جریان جنگ اخیر اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی مانع ورود نظامی ترکیه علیه اسرائیل شده، همچنان آشکارا از اردوغان و ارتش ترکیه تمجید می‌کند؛ رویکردی که برخلاف انتظار برخی محافل اسرائیلی، به کاهش تنش میان آنکارا و تل‌آویو منجر نشده است. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، اگرچه حمله اسرائیل به ابوالظهور را «تشدید تنش غیرضروری» خواند، اما در همان حال هشدار داد خطر سوءمحاسبه میان دو طرف، حتی تا حد رویارویی مستقیم جنگنده‌های اسرائیل و ترکیه، واقعی است.
بحرانی که می‌تواند از مرزهای سوریه فراتر رود
روابط اسرائیل و ترکیه، که از ماجرای کشتی «ماوی مرمره» در سال ۲۰۱۰ تا کنون بارها تا آستانه قطع کامل پیش رفته، اکنون در سوریه وارد فاز خطرناک‌تری شده است. تا این لحظه، رویارویی در چارچوب حملات اسرائیل به اهداف داخل خاک سوریه باقی مانده، اما هرگونه سرایت آن به خاک خود ترکیه یا اسرائیل می‌تواند معادلات امنیتی کل منطقه را دگرگون کند؛ سناریویی که ترامپ فعلاً وعده داده تا زمانی که او در کاخ سفید است رخ نخواهد داد، هرچند رفتار متناقض او در قبال اردوغان تضمینی برای این وعده باقی نمی‌گذارد.
آنچه از رویداد ابوالظهور برمی‌آید این است که پروژه بازسازی نفوذ منطقه‌ای ترکیه در سوریه پساسقوط اسد، به همان اندازه که خطر برای امنیت اسرائیل تلقی می‌شود، می‌تواند تهدیدی برای ثبات و حاکمیت واقعی سوریه نیز باشد؛ کشوری که اکنون میان دو قدرت منطقه‌ای رقیب، به میدان تسویه‌حساب تازه‌ای بدل شده است.