چه اتفاقی افتاده؟
در هفتههای اخیر، موضوع فشارهای جمهوری اسلامی ایران بر دولت عراق و حکومت اقلیم کوردستان برای اجرای کامل توافق امنیتی و محدود کردن فعالیت احزاب کورد اپوزیسیون ایران دوباره به یکی از محورهای روابط تهران، بغداد و اربیل تبدیل شده است. همزمان، مقامهای عراقی، مسئولان اقلیم و نمایندگان احزاب کوردستان ایران مواضعی را مطرح کردهاند که نشان میدهد هرچند درباره اجرای بخش امنیتی توافق همنظر هستند، اما درباره سرنوشت این احزاب و فعالیت سیاسی آنها اختلاف برداشت وجود دارد.
چرا مهم است؟
این پرونده علاوه بر تأثیر بر روابط ایران و عراق، مستقیماً بر وضعیت امنیتی مرزهای اقلیم کوردستان، آینده احزاب کوردستان ایران و موازنه سیاسی میان بغداد، اربیل و تهران اثر میگذارد. همچنین میتواند بر ثبات داخلی اقلیم کوردستان و روابط آن با جمهوری اسلامی تأثیرگذار باشد.
چشمانداز
اظهارات مقامهای عراقی و اقلیم کوردستان نشان میدهد که بغداد و اربیل توافق امنیتی را اجراشده تلقی میکنند، اما بعید به نظر میرسد با درخواستهای احتمالی تهران برای اخراج احزاب کوردستان ایران موافقت کنند. در مقابل، احزاب نیز اعلام کردهاند ضمن پایبندی به توافق، فعالیتهای سیاسی خود را ادامه خواهند داد.
در حالی که جمهوری اسلامی ایران طی سالهای اخیر بارها از دولت عراق و حکومت اقلیم کوردستان خواسته است فعالیت احزاب کورد اپوزیسیون ایران را متوقف و این گروهها را از مناطق مرزی دور کند، اظهارات تازه مقامهای عراقی و اقلیم نشان میدهد که اجرای توافق امنیتی از نگاه آنها به پایان رسیده و موضوع تازهای در این زمینه مطرح نشده است.
در همین راستا، نزار امیدی، رئیسجمهور عراق، در گفتوگویی با شبکه العربیه، میان احزاب کوردستان ایران و سازمان مجاهدین خلق تفاوت قائل شد. او تأکید کرد که احزاب کورد سالهاست در اقلیم کوردستان زندگی میکنند و به دلیل ریشههای اجتماعی، تاریخی و خانوادگی در کوردستان، وضعیت آنها به هیچ وجه با سازمان مجاهدین خلق قابل مقایسه نیست. این اظهارات را میتوان نشانهای از مخالفت بغداد با هرگونه برخورد مشابه با این دو پرونده دانست.
از سوی دیگر، سفین دزەایی، مدیر اداره روابط خارجی حکومت اقلیم کوردستان، در مصاحبهای با تلویزیون آوا اعلام کرد که توافق امنیتی سهجانبه میان حکومت اقلیم، دولت مرکزی عراق و جمهوری اسلامی ایران موضوع جدیدی نیست و بخشهای مورد توافق قبلاً اجرا شده است.
به گفته دزەایی، احزاب کوردستان ایران از مناطق مرزی عقبنشینی کردهاند و در اردوگاههای مشخص اسکان داده شدهاند. او تصریح کرد که از دیدگاه حکومت اقلیم، مفاد توافق اجرا شده و تاکنون هیچ درخواست یا موضوع جدیدی از سوی بغداد یا تهران در این زمینه به اقلیم ابلاغ نشده است.
در مقابل، مسئولان چند حزب کوردستان ایران نیز در گفتوگو با رسانهها اعلام کردهاند که به مفاد توافق پایبند بوده و اقدامات مورد توافق را رعایت کردهاند. با این حال، آنها تأکید کردهاند که این توافق به معنای پایان فعالیت سیاسی احزاب نیست و فعالیتهای سیاسی، رسانهای و تشکیلاتی خود را مطابق قوانین موجود ادامه خواهند داد.
در مجموع، مجموعه اظهارات اخیر نشان میدهد که بغداد و اربیل معتقدند تعهدات امنیتی خود را اجرا کردهاند و در حال حاضر برنامهای برای اخراج احزاب کوردستان ایران از اقلیم کوردستان وجود ندارد. در مقابل، احزاب نیز با اعلام پایبندی به توافق، بر ادامه فعالیتهای سیاسی خود تأکید میکنند؛ موضوعی که احتمالاً همچنان یکی از محورهای اختلاف میان جمهوری اسلامی ایران و دولت عراق باقی خواهد ماند.