عبدالرحمن راشد، روزنامهنگار و تحلیلگر سرشناس سعودی، در یادداشتی در روزنامه الشرق الاوسط با مقایسه شرایط امروز خاورمیانه با روزهای منتهی به اشغال کویت در سال ۱۹۹۰، هشدار داده است که جمهوری اسلامی پس از تضعیف نفوذ منطقهای خود، ممکن است برای جبران شکستها به سیاستهای پرریسکتری در خلیج روی آورد.
راشد در ابتدای یادداشت خود مینویسد فضای این روزها یادآور تابستان ۱۹۹۰ است؛ زمانی که رژیم صدام حسین با حمله به کویت، منطقه خلیج را وارد بزرگترین بحران امنیتی تاریخ معاصر خود کرد. به گفته او، اگرچه زمان حمله غافلگیرکننده بود، اما ریشههای آن سالها پیش در سیاستهای توسعهطلبانه حکومت عراق و گفتمان حزب بعث شکل گرفته بود.
او یادآوری میکند که کشورهای عربی خلیج نیز با درک همین تهدیدها، پیش از حمله عراق، در سال ۱۹۸۱ «شورای همکاری خلیج » را برای هماهنگی امنیتی و دفاعی میان خود تشکیل دادند؛ اقدامی که از نگاه صدام حسین خوشایند نبود و او تلاش کرد با ایجاد ائتلافی رقیب، موازنه منطقه را تغییر دهد.
جمهوری اسلامی همان مسیر را دنبال کرد
راشد معتقد است پس از انقلاب ۱۳۵۷، جمهوری اسلامی نیز با وجود تفاوتهای ایدئولوژیک با رژیم بعث عراق، سیاستی مشابه در پیش گرفت و با شعار «صدور انقلاب» شبکهای از نیروهای همسو و گروههای مسلح را در کشورهای مختلف عربی ایجاد کرد.
به نوشته او، این پروژه طی چهار دهه گذشته به یکی از مهمترین عوامل بیثباتی در خاورمیانه تبدیل شده و اکنون نیز آثار آن در لبنان، عراق، سوریه و یمن قابل مشاهده است.
تهران در موقعیتی متفاوت قرار گرفته است
این تحلیلگر سعودی مینویسد جمهوری اسلامی امروز با گذشته تفاوت دارد. به گفته او، حکومت ایران علاوه بر فشارهای اقتصادی و اعتراضهای داخلی، بخش مهمی از نفوذ منطقهای خود را نیز از دست داده و همین مسئله میتواند تهران را به سمت تصمیمهای پرریسکتر سوق دهد.
راشد تأکید میکند که پذیرش هرگونه توافقی که در داخل ایران بهعنوان شکست تلقی شود، میتواند مشروعیت جمهوری اسلامی را نزد حامیان و مخالفانش تضعیف کند؛ بهویژه پس از عقبنشینیهای منطقهای و ضربههایی که به متحدان اصلی تهران وارد شده است.
عراق و یمن؛ اولویتهای جدید جمهوری اسلامی
به باور عبدالرحمن راشد، جمهوری اسلامی احتمالاً تلاش خواهد کرد بخشی از این شکستها را از طریق افزایش نفوذ خود در عراق و یمن جبران کند؛ دو کشوری که همچنان گروههای نزدیک به تهران در آنها نقش تعیینکنندهای دارند.
او معتقد است تهران ممکن است به جای ورود مستقیم به یک جنگ گسترده، از نیروهای نیابتی خود برای افزایش فشار بر رقبای منطقهای استفاده کند؛ الگویی که طی سالهای گذشته بارها در منطقه تجربه شده است.
بازگشت جنگهای نیابتی
راشد هشدار میدهد تهدید اصلی برای کشورهای عربی خلیج الزاماً آغاز یک جنگ کلاسیک با ایران نیست، بلکه احتمال بازگشت جنگهای نیابتی است؛ سناریویی که در آن جمهوری اسلامی از طریق گروههای همسو، جبهههای جدیدی از تنش را علیه کشورهای منطقه فعال کند.
به اعتقاد او، این الگو میتواند امنیت خلیج را با هزینهای کمتر برای تهران، اما با پیامدهای گسترده برای کشورهای منطقه، با چالش روبهرو کند.
نباید به مداخله آمریکا دل بست
این روزنامهنگار سعودی همچنین نسبت به اتکای بیش از حد کشورهای منطقه به حمایت نظامی آمریکا هشدار میدهد. او یادآوری میکند که ایالات متحده در سال ۱۹۹۱ با تشکیل یک ائتلاف بینالمللی کویت را آزاد کرد، اما تضمینی وجود ندارد که در بحرانهای آینده نیز با همان سطح از تعهد وارد عمل شود.
به اعتقاد راشد، کشورهای عربی باید بیش از گذشته بر توسعه توان دفاعی مستقل، هماهنگی نظامی، گسترش صنایع دفاعی و افزایش آمادگی سیاسی و اقتصادی خود تمرکز کنند.
جمعبندی
عبدالرحمن راشد در پایان یادداشت خود تأکید میکند که سالگرد اشغال کویت تنها یادآور یک رویداد تاریخی نیست، بلکه هشداری درباره آینده نیز به شمار میرود. او معتقد است جمهوری اسلامی، پس از تضعیف پروژه منطقهای خود، ممکن است برای حفظ نفوذش به ابزارهای دیگری از جمله جنگهای نیابتی متوسل شود و از همین رو، امنیت خلیج بیش از هر زمان دیگری نیازمند آمادگی و همکاری کشورهای منطقه است.