آنتروپیک، شرکت سازنده کلاد، در گزارش تازه خود از امنیت هوش مصنوعی، پرده از استفاده چند نهاد وابسته به جمهوری اسلامی از این فناوری برداشته است؛ هم برای اجرای عملیات روانی پنهان و هم برای شناسایی و رصد مخالفان. این یافته‌ها بازه دسامبر ۲۰۲۵ تا اوت ۲۰۲۶ را در بر می‌گیرد و باید یادآوری شود که این تحقیقات را خود یک شرکت خصوصی انجام داده، نه نهاد مستقل بیرونی.
چه نهادهایی درگیرند؟
آنتروپیک سه حساب مسدودشده را به سه ساختار نسبت داده:
- سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (زیرمجموعه وزارت ارشاد)
- دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، که به گفته این شرکت از یک حوزه علمیه در مشهد چیزی شبیه «اتاق فرماندهی جنگ شناختی» را اداره می‌کرد
- رصدخانه فرهنگی بینا، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی
با اینکه دسترسی به کلاد از ایران مسدود است و کاربران از وی‌پی‌ان و شماره خارجی استفاده می‌کردند، ردیابی از طریق افشای مکرر هویت و نهاد سازمانی‌شان در گفت‌وگوها، به‌علاوه نشان رسمی نهادها روی اسناد تولیدی، ممکن شد.
چارچوب فکری: «جهاد تبیین»
هر سه عملیات، خود را آشکارا زیر آموزه حکومتی «جهاد تبیین» تعریف می‌کردند؛ مفهومی که تولید تبلیغات را همزمان وظیفه دینی و راهبردی می‌داند. گردانندگان در توصیف کار خود از عبارت‌هایی مثل «جنگ نرم» و «جنگ شناختی» استفاده می‌کردند.
تاکتیک اصلی: قطع رد پا از فرستنده
هدف مشترک هر سه عملیات، پنهان کردن منشأ حکومتی محتوا بود. نمونه‌ها:
- سامانه‌ای به نام «منجنیق» که ده‌ها فعال را به کار می‌گرفت تا گزارش‌های علنی نهادهای امنیتی را زیر شخصیت‌های ساختگی و بدون پیوند آشکار به آن نهادها بازنویسی کند
- تولید پیام با لحن رسمی سخنگوی سپاه پاسداران در رصدخانه بینا
- نسبت‌دادن ادعاهای جعلی به مراکز پژوهشی غربی مثل بروکینگز و رند، در جریان کارزار جنگ ایران-اسرائیل-آمریکا
محصولات تولیدشده شامل برنامه کارزار، دستورالعمل عملیاتی، سامانه شخصیت‌سازی، پایگاه داده اهداف (از جمله مقام‌های بین‌المللی و چهره‌های مخالف)، محتوای ضد بهایی، و برنامه‌ریزی کامل برای مراسم تشییع رهبر جمهوری اسلامی بود؛ به شش زبان فارسی، عربی، اردو، مالایی، اسپانیایی و انگلیسی. شبکه مشهد این محتوا را با کارزارهای پولی در بیش از ۱۰۰ کانال، از جمله کانال‌های نزدیک به سپاه، تقویت می‌کرد.
پرونده دوم: رصد مخالفان
در پرونده‌ای جدا، دو واحد وابسته به نهادهای شبه‌نظامی و امنیتی از کلاد برای ساخت ابزار شناسایی استفاده کردند؛ آنتروپیک ۱۶ حساب مرتبط را مسدود کرد.
- یک واحد با تحلیل بیش از ۱۵۵ هزار توییت، ۳۹ حساب متعلق به مخالفان و ایرانیان خارج از کشور را شناسایی کرد
- واحد دیگر افزونه‌ای مخرب برای فایرفاکس ساخت که زیر پوشش «اوقات شرعی» اطلاعات هویتی کاربران شبکه‌های اجتماعی را جمع می‌کرد
هر دو به سامانه‌ای مشترک به نام «آرمان» وصل بودند که برای هر فرد شماره ملی، باورها، سابقه کیفری، حساب‌های شبکه‌های اجتماعی و بخشی با عنوان «اقدام» ثبت می‌کرد. آنتروپیک می‌گوید کلاد برخی درخواست‌های مستقیم نمایه‌سازی افراد را رد کرده، اما بسیاری از درخواست‌های ساخت نرم‌افزار نظارتی از حفاظ‌ها عبور کرده‌اند.
نکته مهم: گزارش هویت صاحبان آن ۳۹ حساب، محل اقامتشان یا هرگونه اقدام عملی علیه آنان (بازداشت، مصادره اموال و…) را مشخص نمی‌کند و مدرکی برای چنین پیامدی ارائه نشده است.
دامنه اثرگذاری
آنتروپیک با مقیاس «بریک‌اوت» بروکینگز، عملیات تبلیغاتی را رده سه ارزیابی کرده؛ یعنی انتشار در چند بستر (نمونه‌هایی در ایتا و کانال‌های نزدیک به سپاه دیده شده). این رده‌بندی فقط دامنه انتشار را نشان می‌دهد، نه موفقیت یا شکست عملیات. دید مستقیم شرکت هم عمدتاً به مرحله تولید محتوا محدود است، نه آنچه پس از انتشار در دنیای واقعی رخ می‌دهد.
چرا مهم است؟
نکته تازه، خودِ وجود تبلیغات حکومتی یا رصد مخالفان نیست؛ نکته تازه ورود هوش مصنوعی به این فرایندهای قدیمی سرکوب است. در سمت تبلیغات، هدف قطع پیوند پیام از فرستنده واقعی است. در سمت نظارت، هدف برعکس است: وصل‌کردن یک حساب مجازی به یک هویت واقعی. برای مخاطب عادی، پرسش دیگر فقط «این ادعا درست است؟» نیست، بلکه «واقعاً چه کسی این را گفته؟» و «منبع نام‌برده‌شده اصلاً چنین حرفی زده؟»