اسعد درودی کمانگر
هنگامی که از استقلال کوردستان سخن میگوییم، اندیشه و تحلیلهای ما اغلب متوجه ابعاد سیاسی، جغرافیایی یا دیپلماتیک آن میشود. بیشک تمامی این موارد در جای خود بسیار مهم هستند، اما پرسش اینجاست: آیا استقلال جغرافیایی امکانپذیر است اگر انسانهای آن خاک هنوز در اندیشه و ذهن خود آزاد نباشند؟
این نوشتە نگاهیست به “آگاهی فردی کوردها و رهایی از اندیشه بردگی و استثمار فکری” به عنوان نخستین و مهمترین گام در فرآیند استقلال.
شکستن قفس اندیشه استعماری و خودکمبینی: سیستم حاکم و اشغالگران، تنها خاک ما را اشغال نکردهاند، بلکه از طریق نهادهای فکری، دینی، رسانهای و آموزشی خود تلاش کردهاند هویت ملیمان را ربوده و تحریف کنند و نوعی “خودکمبینی”، “نگرش رضایت بە تحت سلطە بودن” یا “بخشی از ملت حاکم بودن” را در درون فرد کورد بکارند.
از منظر جامعهشناسی سیاسی و روانشناختی، این فرآیند به عنوان “استعمار ذهنی” (Mental Colonialism) شناخته میشود، درست همانطور که فرانتس فانون به تحلیل آن میپردازد، اشغالگر پیش از آنکه جغرافیا را کنترل کند، زبان، فرهنگ و خودباوری انسان تحت استعمار را تسخیر مینماید.
هنگامی که فرد تحت تأثیر این اشغالگری ذهنی قرار میگیرد، دچار بیگانگی با هویت خویش میشود و اشغالگر از طریق “تحریف تاریخ” و القای نسخەی خودساختە، این باور را بە خورد ملت اشغالشده میدهند که ملتشان کوچک و ناتوان است، یا از آنجا که در گذشته حقی برای تصمیمگیری درباره سرنوشت خود نداشته است، امروز نیز نمیتواند آن حق را به دست آورد. هنگامی که فرد کورد باور داشته باشد که بخشی از ملتی دیگر است یا شایستگی تصمیمگیری درباره سرنوشت خود را در خود نبیند، تلاشهای حزبی و سیاسی نخواهد توانست تغییری ریشهای ایجاد کند. از این رو، کار روشنگرانه و فکری روی افراد جامعه باید به عنوان نخستین گام در حرکت بە سوی رهایی ملی در دستور کار قرار گیرد.
از منظر حقوق بینالملل و اصول حقوق بشر نیز، وضعیتی که کوردستان در آن به بند کشیده شده است، نقض آشکار کرامت انسانی است. بر اساس قوانین بینالمللی که میتوانیم و باید از آنها به عنوان پشتیبانی برای تلاشهای حقطلبانه خود استفاده کنیم، “حق تعیین سرنوشت” حقی طبیعی، بنیادی و تغییرناپذیر برای هر ملتی است. استقلال، درخواستی خیرخواهانه یا پاداشی نیست که اشغالگران یا قدرتهای بزرگ به ما ببخشند، بلکه حقی مطلق، قانونی و انسانی است که از ما سلب شده و هرگز نمیتوان آن را انکار کرد. سرکوب فکری و استحاله هویت ملی، نقض مستقیم حق وجود و کرامت انسان است.
بنابراین، استقلال پیش از آنکه پروژهای سیاسی باشد، پروژهای فکری، اجتماعی و روانی است. پیش از تخریب دیوارهای فیزیکی، لازم است دیوارهای روانی درون مغزهایمان را فروریزیم. فرد کورد باید ابتدا از نظر هوشیاری و آگاهی از چارچوب فکری اشغالگر رها شود و بداند که صاحب حقی مطلق، تاریخی و کرامتی مستقل است.
در این مرحله، وظیفه اصلی بر دوش روشنفکران، آکادمیسینها، مراکز فکری، احزاب و سازمانهاست تا برای فرآیند “رهایی ذهن از استعمار” برنامەریزی کرده و برای تسریع آن تلاش کنند. تا زمانی که جامعه ما فاقد هویت ملی روشن باشد و به آن مرحله نرسد که خودباوری و افتخار به خود به عنوان ملتی همتراز با سایر ملتها را به بخشی جداییناپذیر از شخصیت خود مبدل سازد، هر گام و پیروزی استراتژیکی دشوار و ناممکن خواهد بود.
این امر، چنانکه گفته شد، سنگ بنا و آغاز این تلاش است، اما رهایی از اشغالگری خارجی و شکستن قفس اندیشه استعماری، تنها نیمی از راه است. هدف واقعی ملتی که تصمیم میگیرد مستقل شود، صرفا تغییر پرچم یا حاکمان نیست، زیرا اگر حاکمیت آینده در محتوا همان حکومت ستمگر و دیکتاتور باشد و تنها زبان و سمبولهایش تغییر کرده باشد، هرگز توانایی بسیج همه مردم و سازماندهی تودههای وسیع برای مبارزه و فداکاری را نخواهد داشت.
برای آنکه اکثریت قاطع مردم کوردستان آماده شوند تا برای کشوری آزاد و رها تلاش کنند، باید تصویری جذاب و روشن از یک کوردستان مستقل وجود داشته باشد. کشوری که در بنیاد خود با سیستمهای ستمگر و مبتنی بر تبعیض متفاوت بوده و هویت مستقل، کرامت، حقوق و زندگی شایستهای را برای شهروندان تضمین کند. به همین دلیل، همزمان با مبارزه ملی، باید از همین امروز در کوردستان، بنیادهای انسانی و مدرن جامعە را تقویت کنیم، آزادی ذهنی مقدمە رهایی است، اما ساختار دموکراتیک تضمینکننده آن است:
اصلیترین این بنیادها عبارتند از:
• آزادی فرد و حق تعیین سرنوشت انسان: انسان کورد باید بداند که حاکمیت مطلق تصمیمگیری درباره زندگیاش به خود انسان بازمیگردد و باید به جای یک “پیرو”، به یک “شهروند” تبدیل شود.
• حاکمیت قانون مدنی و پیشرفته: استقرار قانونی که فراتر از هر قدرت و حزبی باشد و از هرگونه تفکر عقبمانده، دینی تندرو و مردسالارانه به دور بماند تا قانون، پشتیبان واقعی حقوق و کرامت فردی در جامعه بدون هیچگونه تبعیضی باشد.
• برابری جنسیتی و جنسی: باور کامل به اینکه جنسیت، گرایش جنسی و هویت جنسی، ارزش هیچ انسانی را کمتر یا بیشتر نمیسازد و همه در حقوق برابرند.
• جدایی دین از دولت و جامعه: باور به اینکه دین مسئلهای فردی است و انسان در انتخاب آن آزاد است و آزاد است که هیچ دینی نداشته باشد و بتواند بدون ترس از سرکوب یا تحمیل ایدئولوژی خاصی بر جامعه زندگی کند. همزامن ضمانت اینکە هیچ دینی نباید از امتیازات ویژهای از سوی حاکمیت برخوردار باشد.
• عدالت اجتماعی و اقتصادی: زندگی شایستهی انسان مدرن باید برای هر فرد جامعه تضمین شود و درآمد و ثروت جامعه به شکلی عادلانه توزیع گردد.
• تکثرگرایی و پذیرش دیگری: باور به اینکه کوردستان از هر نظری رنگارنگ است و احترام بە این تنوع به عنوان اصلی اساسی برای کوردستانی دموکراتیک شناخته شود.
• حفاظت از محیط زیست: مسئولیت حفاظت از خاک و محیط زیست کوردستان وظیفهای عمومی و بر دوش همه شهروندان است.
در نهایت، سیستم و حاکمیت مدیریت کشور باید برنامه و نقشه راه روشنی برای تمامی این نکات و مسائل سیاسی و اجتماعی داشته باشد.
ساختن کوردستانی آزاد، عادلانه، برابر، دموکراتیک و پیشرفته، تنها از طریق آگاهی ملی، شکستن اندیشه استعماری، آزادی و بالندگی فرد کورد در تمامی ابعاد فکری و انسانی محقق میگردد.
جامعه آیندهی ما زمانی بر پایهای استوار میایستد که آحاد آن صاحباختیار و حاکم سرنوشت خویش باشد، برابری جنسیتی و جنسی کاملا در آن نهادینه شود، دین و باور از دولت و جامعه جدا گشته و از هرگونه سرکوب دور باشد، عدالت اجتماعی و اقتصادی حق بیچونوچرا و قطعی هر فرد باشد، تکثرگرایی ملی، دینی و فکری به عنوان سرمایهای ارزشمند پذیرفته شود و حفاظت از محیط زیست به قاعده زندگی روزمرهمان تبدیل گردد.
هنگامی که این بنیادهای انسانی به اجرا درآیند، شهروندان ما پس از رهایی از استعمار ملی، میتوانند اطمینان حاصل کنند که در کوردستانی آزاد، احساس شادی، خوشبختی و شکوه انسان بودن را تجربه خواهند کرد. این آگاهی چندبعدی، خشت نخست بنای کوردستان آینده است.
