دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرده است که واشینگتن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد. این اظهارنظر در حالی مطرح شده که گزارش‌های منتشرشده از سوی دو روزنامه آمریکایی، از بررسی طرح‌های تازه برای حمله به اهداف نظامی و زیرساخت‌های ایران و همچنین تقویت حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه حکایت دارند؛ وضعیتی که نشان می‌دهد، دست‌کم بر اساس گزارش‌های موجود، گزینه نظامی همچنان در محاسبات واشینگتن باقی مانده است.
ترامپ شامگاه پنجشنبه ۱۶ مهر در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که ایالات متحده در حال انجام «گفت‌وگوهای سازنده» با جمهوری اسلامی است. او با اشاره به آنچه وضعیت نامساعد اقتصادی و نظامی ایران توصیف کرد، گفت محاصره دریایی ادامه خواهد یافت و واشینگتن تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد.
رئیس‌جمهور آمریکا همچنین مدعی شد که حجم انتقال نفت از تنگه هرمز به سطحی بی‌سابقه رسیده است. او در بخش دیگری از پیام خود ادعا کرد که روز چهارشنبه ۲۲ میلیون بشکه نفت از این آبراه عبور کرده و هیچ نفتی از ایران وارد این جریان نشده یا به مقصد ایران نرفته است. ترامپ بار دیگر نیز تأکید کرد که جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت.
طرح حمله سه‌روزه به ایران روی میز پنتاگون
روزنامه نیویورک‌تایمز به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داده است که پنتاگون به دستور ترامپ، طرح‌هایی برای حمله به زرادخانه‌های موشکی و پهپادی، تأسیسات انرژی و دیگر مراکز نظامی ایران تهیه کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از گزینه‌های مطرح، اجرای عملیاتی نظامی کوتاه اما شدید با مدت تقریبی سه روز است؛ طرحی که بنا بر گزارش این روزنامه، جمعه گذشته در کمپ دیوید مورد بررسی قرار گرفته است.
نیویورک‌تایمز همچنین نوشته است که تیم امنیت ملی ترامپ و پنتاگون طی ماه‌های اخیر پنج پیشنهاد برای عملیات‌های گسترده علیه ایران یا حوثی‌های یمن به رئیس‌جمهور ارائه کرده‌اند، اما او تاکنون این پیشنهادها را نپذیرفته است.
وال‌استریت جورنال نیز به نقل از منابع مطلع گزارش داده است که ارتش آمریکا در حال آماده‌سازی گزینه‌های مختلف برای حمله احتمالی به ایران است. بر اساس این گزارش، یک گروه ضربت جدید شامل ناو هواپیمابر و یگان اعزامی تفنگداران دریایی به سوی خاورمیانه در حرکت است و پنتاگون ارسال تجهیزات پدافند هوایی و مهمات بیشتر به پایگاه‌های آمریکا در منطقه را بررسی می‌کند.
با این حال، بررسی طرح‌های عملیاتی و جابه‌جایی نیروها به‌تنهایی به معنای تصمیم قطعی برای آغاز حمله نیست. اظهارات علنی ترامپ درباره توقف حملات تا پس از انتخابات نیز باید در کنار گزارش‌های مربوط به آمادگی نظامی و ادامه مذاکرات بررسی شود.
انتخابات آمریکا و فشار اقتصادی ناشی از جنگ
عامل انتخابات در محاسبات دولت ترامپ اهمیت ویژه‌ای دارد. به نوشته خبرگزاری رویترز، افزایش قیمت بنزین و پیامدهای جنگ با ایران فشار قابل‌توجهی بر نامزدهای جمهوری‌خواه وارد کرده و موقعیت اکثریت جمهوری‌خواهان در کنگره را در معرض تهدید قرار داده است.
ترامپ پیش‌تر بارها ابراز امیدواری کرده بود که قیمت نفت پس از انتخابات میان‌دوره‌ای به میزان چشمگیری کاهش یابد. در چنین شرایطی، ادامه جنگ، اختلال در بازار انرژی و احتمال افزایش هزینه‌های اقتصادی آن می‌تواند به یکی از مسائل مهم رقابت‌های انتخاباتی آمریکا تبدیل شود.
با وجود این، اعلام مهلت زمانی برای خودداری از حمله، به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی پس از انتخابات نیست. گزارش‌های منتشرشده نیز به‌تنهایی روشن نمی‌کنند که آیا واشینگتن تصمیمی برای ازسرگیری حملات در آینده گرفته است یا خیر.
مذاکرات تهران و واشینگتن؛ اختلاف‌ها همچنان پابرجاست
ایالات متحده و جمهوری اسلامی از ۹ اسفند سال گذشته وارد درگیری نظامی شده‌اند؛ جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد و تاکنون دو طرف نتوانسته‌اند بر سر پایان پایدار آن به توافق برسند.
در ۲۸ خرداد امسال، دو طرف تفاهم‌نامه‌ای ۱۴ بندی موسوم به «تفاهم اسلام‌آباد» امضا کردند که چارچوبی برای توقف درگیری‌ها و آغاز یک دوره ۶۰ روزه مذاکره با هدف دستیابی به توافق نهایی در نظر گرفته بود.
با این حال، کمتر از سه هفته بعد، در پی حملاتی منتسب به ایران علیه چند نفتکش در تنگه هرمز، ارتش آمریکا به مدت دو هفته اهدافی را در ایران مورد حمله قرار داد. نیروهای جمهوری اسلامی نیز چند کشور منطقه را با موشک و پهپاد هدف گرفتند. این تحولات عملاً تفاهم اسلام‌آباد را بی‌اثر کرد و آمریکا از ۲۳ تیر محاصره دریایی ایران را از سر گرفت. مهلت ۶۰ روزه مذاکرات نیز در ۲۶ مرداد، بدون دستیابی به توافق نهایی، پایان یافت.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه اعلام کرد که ارتباطات میان تهران و واشینگتن از طریق میانجی‌ها ادامه دارد. او گفت تهران پیشنهاد خود را که از آن با عنوان «طرح هفت‌روزه» یاد کرد، ارائه داده و اکنون در حال بررسی دیدگاه‌های طرف آمریکایی است. به گفته عراقچی، تهران قصد دارد طی چند روز آینده پاسخ خود را ارائه کند.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نیز روز ۱۵ مهر به رویترز گفت که جمهوری اسلامی برای پایان جنگ باید ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم خود را به شکل «معناداری» کاهش دهد. او تأکید کرد که واشینگتن به وعده‌های لفظی تهران اکتفا نخواهد کرد و خواهان اقدامات عملی است.
ونس همچنین گفت آمریکا با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و عباس عراقچی در تماس است، اما واشینگتن درباره میزان اختیار این دو مقام در ساختار قدرت جمهوری اسلامی اطمینان ندارد.
در مقابل، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، روز ۱۲ مهر گفته بود که تهران قصد دارد نکات تکمیلی درباره پیشنهادهای آمریکا را از طریق میانجی‌ها منتقل کند. او در عین حال تأکید کرده بود که تمرکز فعلی جمهوری اسلامی بر مسئله تنگه هرمز است و تهران در این مرحله درباره فعالیت‌های هسته‌ای خود مذاکره نمی‌کند.
تنگه هرمز؛ محور اصلی تقابل
تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف میان دو طرف است. پیش از جنگ، حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع مصرفی جهان از این مسیر دریایی عبور می‌کرد. از زمان برقراری آتش‌بسی که به جنگ ۴۰ روزه پایان داد، واشینگتن و تهران هر دو بر کنترل این آبراه تأکید کرده‌اند.
مقام‌های جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند که برای بازگشایی تنگه هرمز هفت شرط دارند. سه شرطی که از سوی آنان به‌عنوان شروط اصلی معرفی شده‌اند، عبارت‌اند از پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و پایان دادن به محاصره دریایی جزایر ایران.
این مواضع نشان می‌دهد که اختلاف‌ها تنها به پرونده هسته‌ای محدود نیست و مسائل نظامی، اقتصادی، دریایی و امنیت منطقه‌ای نیز در تعیین سرنوشت مذاکرات نقش دارند.
چشم‌انداز؛ نه توافق نهایی، نه حذف گزینه نظامی
مجموع تحولات اخیر از ادامه هم‌زمان دو مسیر حکایت دارد: از یک سو، دولت ترامپ از مذاکرات سازنده سخن می‌گوید و حمله پیش از انتخابات را منتفی اعلام می‌کند؛ از سوی دیگر، گزارش‌های رسانه‌ای از آماده‌سازی گزینه‌های نظامی و تقویت نیروهای آمریکا در منطقه خبر می‌دهند.
در این وضعیت، هنوز نشانه‌ای از دستیابی دو طرف به توافقی پایدار که اختلاف‌های اصلی را برطرف کند، در دست نیست. موضوع غنی‌سازی اورانیوم، محاصره دریایی، کنترل تنگه هرمز و شروط اعلام‌شده جمهوری اسلامی همچنان موانع مهمی بر سر راه توافق به شمار می‌روند.
در نتیجه، اعلام ترامپ درباره خودداری از حمله پیش از انتخابات را نمی‌توان به‌منزله پایان تهدید نظامی یا تضمین دستیابی به توافق دانست. مسیر تحولات به نتیجه مذاکرات، اقدامات عملی دو طرف و تصمیم‌های بعدی واشینگتن درباره ادامه فشار اقتصادی و نظامی بستگی خواهد داشت.