در حالی که واشنگتن از آمادهسازی سنگینترین موج تحریمها علیه جمهوری اسلامی خبر میدهد، رئیسجمهور ایران بهطور ضمنی اعتراف کرده که اقتصاد کشور زیر بار محاصره دریایی و تحریمها در حال فروپاشی است. این دو تحول، تصویری از یک اقتصاد در آستانه بحران را ترسیم میکند؛ اقتصادی که از یک سو با تهدید «ضربه اقتصادی سخت» از سوی آمریکا روبروست و از سوی دیگر، به گفته بالاترین مقام اجرایی کشور، منابع درآمدیاش یکی پس از دیگری خشک شدهاند.
ترامپ: فشار اقتصادی بهشدت افزایش مییابد
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز جمعه اعلام کرد که قصد دارد فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را بهطور چشمگیری افزایش دهد و ایران از این پس با فشار اقتصادی سنگینتری روبرو خواهد شد. این اظهارات یک روز پس از هشدار اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، مطرح شد که از اقداماتی «بیسابقه» علیه رژیم ایران طی هفته آینده خبر داده بود.
به گزارش رویترز، از آغاز عملیات نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی در اسفند سال گذشته، واشنگتن تحریمهای تازهای در حوزههای دریایی، انرژی و مالی اعمال کرده و محاصره دریایی ایران را نیز کلید زده است. بر اساس دادههای اداره کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (اوفک)، از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ بیش از هزار فرد، کشتی و هواپیما هدف تحریم قرار گرفتهاند. در همین چارچوب، «ناوگان سایه» نفتی رژیم، شرکتهای بیمه کشتیرانی، شبکههای تامین تسلیحات و صرافیهای دیجیتال هدف قرار گرفته و برآورد میشود نزدیک به ۵۰۰ میلیارد دلار رمزارز مرتبط با جمهوری اسلامی مسدود شده باشد.
گزینههای روی میز کاخ سفید
بنا بر گزارش رویترز، ترامپ چند گزینه دیگر نیز برای تشدید فشار در اختیار دارد:
- هدف قرار دادن پالایشگاههای «تیپات» چین — پالایشگاههای مستقل چینی که بخش عمدهای از بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران به چین از طریق آنها پردازش میشود.
- تحریم بانکهای بزرگ چینی — پس از آنکه واشنگتن پیشتر شرکتها و بانکهای کوچکتر چینی و هنگکنگی را برای پردازش درآمدهای نفتی ایران تحریم کرده و به دو بانک بزرگتر چینی هشدار داده است. کارشناسان میگویند چنین گامی میتواند اثر بازدارنده گستردهای بر کل نظام بانکی چین بگذارد.
- تشدید فشار بر شبکههای دورزننده تحریم در ایران، چین و منطقه، و همچنین خریداران نفت، شرکتهای حملونقل و صرافیها، بهعلاوه تحریمهای تازه در بخش هوانوردی برای بستن مسیرهای جایگزین تجارت.
- محاصره زمینی با همکاری همسایگان ایران از جمله عراق، ترکیه، پاکستان، آذربایجان و ارمنستان؛ گزینهای که اجرای آن پیچیده ارزیابی میشود.
- تعرفههای ثانویه علیه کشورهایی که با ایران تجارت میکنند، طرحی که سنای آمریکا آن را تصویب کرده و در انتظار تایید مجلس نمایندگان است تا اختیارات تازهای در این زمینه به رئیسجمهور بدهد.
پزشکیان: درآمد نفتی قطع شده، خزانه خالی است
درست همزمان با این تهدیدها، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در نشستی با دبیران کل احزاب و فعالان سیاسی درباره وضعیت اداره کشور پس از دو جنگ اخیر، بهطور آشکار از افت درآمدهای دولت و قطع کامل درآمدهای نفتی سخن گفت. ویدئوی این نشست روز شنبه منتشر شد.
آقای پزشکیان با اشاره به محاصره دریایی ایران گفت: «پیشتر کالاها را با کشتی وارد میکردیم، اما اکنون باید مسیری طولانیتر را طی کنند که منجر به افزایش کلی هزینهها شده است.» به گفته مقامهای ایرانی، بخش عمده واردات کشور اکنون از مسیر ریلی و از طریق چین انجام میشود؛ مسیری که هم زمان بیشتری میبرد و هم هزینه بالاتری نسبت به حملونقل دریایی دارد.
او همچنین به بحران در سمت درآمدهای مالیاتی اشاره کرد و گفت بسیاری از کارخانههای کشور با دشواری روبرو هستند و درآمدهای مالیاتی نیز کاهش یافته است؛ به گفته او، دولت نهتنها قادر به وصول مالیات از این واحدهای تولیدی نیست، بلکه باید از آنها حمایت هم بکند.
رئیسجمهور ایران با هشدار درباره آنچه «برنامه اصلی دشمن برای فروپاشی ایران از داخل» خواند، از «اختلافات داخلی» بهعنوان یک خطر جدی یاد کرد. او گفت تفاهم آتشبس با آمریکا با رضایت نیروهای مسلح صورت گرفته و برای عبور از بحران فعلی، کشور نه به طرح تازه، بلکه به افرادی نیاز دارد که «به میدان بیایند و بخشی از بار را بردارند.»
عراقچی: تماس با میانجیها هست، اما مذاکرهای در کار نیست
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تلاشها برای دستیابی به توافق با آمریکا و پایان جنگی را که از نهم اسفند آغاز شده تایید کرد، اما تاکید کرد این روند هنوز به مرحله مذاکره نرسیده است. به گفته او، قطر و پاکستان بهعنوان میانجی با ایران در تماس هستند و پیامهایی رد و بدل میشود، اما این تماسها «اصلاً به معنای مذاکره نیست.»
عراقچی همچنین با اشاره به یادداشت تفاهم اسلامآباد گفت آنچه در آن سند آمده «خاتمه جنگ» بوده، نه یک آتشبس، و ادعا کرد آمریکا این تفاهم را نقض کرده و درگیریها از سر گرفته شده است. او گفت دیگر موضوعی به نام «آتشبس ۶۰ روزه» که نیاز به تمدید داشته باشد وجود ندارد.
جمعبندی
به این ترتیب، در حالی که کاخ سفید از آمادهسازی گستردهترین بسته تحریمی چند سال اخیر علیه جمهوری اسلامی خبر میدهد، رئیسجمهور ایران بهصراحت از تخلیه منابع درآمدی دولت سخن میگوید و وزیر خارجه او تاکید میکند که مسیر دیپلماتیک همچنان بسته است. مجموع این اظهارات نشان میدهد جمهوری اسلامی در آستانه فصل تازهای از فشار اقتصادی قرار دارد، در شرایطی که به گفته بالاترین مقامات خودش، از هماکنون هم توان تامین مالی خود را از دست داده است.
……..